رسانه اقتصادی اجتماعی ایران
دورنمای اقتصاد

گزارش جهانی شاخص‌های اقتصاد سبز | 2010-2016

اقتصاد سبز از جمله موضوعات مهمی است که در آینده اقتصاد جهان و توسعه کشورها نقشی کلیدی خواهد داشت. این مفهوم نوین، ارتباط تنگاتنگی با رویه‌های مورد بررسی در توسعه پایدار دارد.


تا جایی که شاید بتوان گفت اصولا توسعه پایدار خارج از چارچوب اقتصاد سبز و اقتصاد چرخشی، تعریف نمی‌شود.
مفاهیم مهمی که به رابطه توسعه کشورها و استفاده مداوم آن‌ها از منابع در طول زمان، با رعایت مسائل زیست‌ محیطی تاکید دارد.

اقتصاد سبز

امروزه به تحقیق اثبات شده است که اگر اقتصادهای دنیا از مسیر استفاده از سوخت‌های فسیلی و منابع مضر برای محیط زیست به سمت انرژی‌های تجدید پذیر و پاک حرکت نکنند، بقا در کره خاکی تا سال 2050 برای جمعیت پیش‌رو ممکن نخواهد بود (کمبود منابع و غذا برای جمعیت آینده).

مفهوم اقتصاد سبز

دورنمای اقتصاد در راستای رسالت خود مبنی بر معرفی و اطلاع‌رسانی در مورد رویکردهای نوین اقتصادی و مرور ادبیات موجود، در مقلات متعدد به بیان مفاهیم موجود در این زمینه پرداخته است.

در یک تعریف مختصر: اقتصاد سبز به مجموعه رویه‌ها و الگوهای اقتصادی اطلاق می‌شود که توسعه پایدار کشورها در آن با درنظر گرفتن مسائل زیست‌محیطی به‌عنوان شرط لازم انجام می‌شود. ‌اقتصاد سبز، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر جدید، حمل و نقل با کم‌ترین انتشار گازهای گلخانه‌ای، توسعه مراکز مسکونی با انرژی کارآمد، فن‌آوری‌های پاک، بهبود مدیریت زباله، استفاده بهینه از ضایعات، کشاورزی پایدار، مدیریت جنگل‌ها و ماهی‌گیری پایدار را شامل می‌شود.

جهت آشنایی با مفهوم اقتصاد سبز و رویکردهای اقتصادی مرتبط با آن مقالات زیر به شما پیشنهاد می‌شود:
اقتصاد سبز
توسعه پایدار | رویکردهای نوین “اقتصاد کم ‌کربن”

شاخص‌های اقتصاد سبز

با توجه به اهمیت بکارگیری رویه‌های اقتصاد سبز در سیاست‌گذاری کشورها در مسیر توسعه پایدار، در دهه اخیر کشورها تلاش‌های فرواوانی برای قرار گرفتن در مسیر سبز اقتصاد انجام داده‌اند. به همین دلیل به‌ منظور اندازه‌گیری سطح کیفی و کمی عملکرد کشورها در مسیر اقتصاد سبز شاخص‌های تعریف شده است.
ارزیابی و گروه‌بندی کشورها در زمینه درجه اهمیت به اقتصاد سبز، بر پایه 32 شاخص در بستر چهار بعد (گروه):

  • رهبری و تغییرات آب و هوایی،
  • کارآمدی فعالیت‌ها،
  • بازارها و سرمایه‌گذاری،
  • محیط زیست

برای آشنایی با مفهوم شاخص‌های اقتصاد سبز می‌توانید مقاله زیر را مطالعه کنید:

شاخص‌های جهانی اقتصاد سبز

آمار عملکرد کشورها در اقتصاد سبز 2010-2016

آخرین گزارش منتشر شده از شاخص‌های سبز مربوط به سال 2016 (روایت پنجم- روایت اول 2010) است که شامل نتایج و تحلیل اطلاعات 80 کشور جهان و 40 شهر که در زمینه اقتصاد سبز فعالیت-های ارزنده‌ایی انجام داده‌اند، است.
مقایسه اطلاعات حاصل از تجزیه و تحلیل این داده‌ها، در بازه‌ی زمانی 2016-2010 نشان می‌دهد که کشورهای مورد مطالعه، در حال پیشرفت به سوی اقتصادهای سبزتر هستند و امید است طی سال‌های آتی تعداد کشورهایی که در اقتصاد سبز فعالیت‌هایی را انجام داده‌اند، بیش‌تر شوند.

در ادامه، بر پایه‌ی این گزارش مطابق جدول‌های شماره‌ 1-1 الی10-1 برای هر یک از چهار مولفه‌ی شاخص‌های ارزیابی جهانی اقتصاد سبز به ترتیب ارایه شده است.

جدول شماره 1-1: رتبه ‎بندی 80 کشور جهان بر اساس شاخص‌های جهانی اقتصاد سبز

سال 2016سال 2010
رتبهکشورامتیازرتبهکشورامتیاز
1­­­آلمان97.741سوئد77.61
2ایالات متحده­94.712نروژ69.11
3هلند93.843فنلاند67.83
4سوئد93.654سوییس67.63
5نروژ88.955آلمان66.01
6کانادا85.596استرالیا65.23
7بریتانیا82.737ایرلند63.68
8هلند77.588زامبیا62.00
9ژاپن75.949دانمارک61.84
10فنلاند74.4710برزیل60.29
11فرانسه72.6611کاستاریکا58.69
12چین72.1212کانادا58.32
13کاستاریکا69.7913فرانسه56.76
14سوییس69.5514ایتیوپی56.46
15نیوزلد69.2415ایتالیا56.21
16استرالیا62.8216پرتغال55.86
17ایسلند61.7617هلند55.61
18برزیل59.6618کلمبیا55.12
19هند58.0319اروگویه54.73
20آفریقای جنوبی53.1820کامبوج54.11
21استرالیا51.8421اسپانیا53.88
22اسپانیا51.3622اسلوونی53.76
23کره جنوبی49.6223رواندا53.18
24اسراییل47.5524نیوزلند53.03
25کنیا45.8825بریتانیا52.96
26ایسلند41.8126مجارستان52.75
27کلمبیا41.6527فلیپین52.63
28امارت41.5728لوکزامبورگ52.18
29ایتالیا41.3329پرو51.60
30شیلی41.3130ایالات متحده­51.53
31مکزیک38.8231گنیا51.25
32بلژیک38.2032شیلی51.11
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition (2016))

جدول شماره 2-1: (ادامه)

سال 2016سال 2010
رتبهکشورامتیازرتبهکشورامتیاز
33پرو37.0133ایرلند50.93
34اندونزی36.9734ژاپن50.60
35موناکو36.7735موناکو50.35
36مراکش36.4236کروواسی50.32
37پرتغال36.2237بلژیک50.23
38تایلند36.1438تایلند49.89
39غنا35.7139پاناما49.65
40فلیپین35.1340ترکیه49.63
41سنگال34.9641لیتوانی49.62
42مالزی34.7742یونان49.47
43بنگلادش34.6143نیجریه48.76
44اسلوونی34.3344مکزیک48.63
45بورکینافاسو34.1945امارت48.50
46تانزانیا34.1846کره­ی ­جنوبی48.41
47رواندا33.9447تایوان48.37
48آرژانتین33.4248لیتوانی47.45
49نیجریه33.3749موزامبیک47.14
50اردن32.7250مالتا46.64
51فدارال روسیه32.5951بورکینافاسو46.43
52اروگوئه32.5752اروگوئه45.78
53ایتیوپی32.5653تانزانیا45.75
54ترکیه32.2854سنگال44.36
55یونان32.1455استرالیا44.28
56لهستان32.1356اسراییل44.20
57قطر31.7957ازبکستان43.73
58لوکزامبورگ31.7758غنا43.28
59اسلوواکی31.7259آفریقای جنوبی42.86
60موزامبیک31.2860اردن42.59
61تایوان31.2361جمهوری چک42.39
62عربستان سعودی31.2062اسلوواکی42.11
63ویتنام31.0863قبرس41.99
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition (2016))

جدول شماره3-1: (ادامه)

سال 2016سال 2010
رتبهکشورامتیازرتبهکشورامتیاز
64کلمبیا30.9064چین41.77
65عمان30.6365مالزی41.31
66پاناما30.5866ویتنام41.30
67مغولستان30.5767مراکش40.51
68کروواسی30.2968هند40.43
69مالتا30.2269رومانی40.04
70استونی30.1770لهستان39.35
71جمهوری چک30.1371آرژانتین39.23
72کویت30.0772عمان39.19
73مجارستان29.8273بنگلادش39.09
74لتونی29.7874فدرال روسیه38.08
75لیتوانی29.6675اندونزی37.73
76ازبکستان29.2576استونی37.09
77بلغارستان28.8877کویت36.45
78رومانی28.8778قطر36.33
79زامبیا28.8479مغولستان35.01
80قبرس28.5080آفریقای جنوبی31.34
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition (2016))

جدول شماره 4-1: رتبه‌بندی شهرهای برتر بر اساس شاخص‌های اقتصاد سبز

رتبهشهرامتیاز2013شهر
1کپنهاگ99.98YY
2استکلهم99.72YY
3ونکورن96.71YY
4اسلو84.47YY
5سنگاپور74.42YY
6نیویورک74.31YY
7برلین72.59YY
8هلسینگی71.51YY
9پاریس69.53YY
10توکیو69.50YY
11لندن69.22YY
12سانفرانسیسکو67.05YY
13ملبرن55.99YY
14ریکیاویک53.01NN
15واشینگتن51.18YY
16پرتلند50.95YY
17لوس­آنجلس46.43YY
18ابوظبی46.12NN
19سئول44.62YY
20بوجوتا42.84YY
21دوبلین39.43YY
22پکن38.93NN
23دهلی­نو38.84NN
24ریودوژانیرو38.23YY
25سیدنی38.11YN
26تورنتو38.06YY
27هنک کنگ36.52YY
28میکزیکو سیتی35.13YY
29ژوهانسبورگ35.09YY
30بوینس آیرس33.06YN
31جاکارتا30.16YY
32ورشو30.16YY
33لاگوس30.08YY
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition)

جدول شماره 5-1: (ادامه)

رتبهشهرامتیاز2013شهر
34مادرید30.05YY
35مومبیا28.73NN
36کاستاریکا28.67NN
37شیکاگو28.61YY
38فیلادلپیلا28.56YY
39سائوپالو28.56NN
40لیما28.53YY
41استانبول28.48NN
42آدیس آبابا27.18NN
43بانکوک27.08YY
44هانوی27.08YN
45رم26.99NN
46شانگهای25.64NN
47مسکو25.58YN
48آتن24.23YN
49داکا24.23NN
50هوستن24.23YY
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition)

شاخص رهبری و تغییرات آب و هوایی:

رهبران سیاسی کشورها نقش کلیدی در جریان اقتصاد سبز و رشد سبز دارند. رهبران مختلف، به ویژه سران دولت‌ها، سامانه‌های ارتباطی و ابزارهای سیاسی و اقتصادی قدرتمندی را در زمینه حمایت از سرمایه‌گذاری‌های سبز و توسعه صنعتی در اختیار دارند.

شاخص رهبری و تغییرات آب و هوایی

شاخص عملکرد تغییرات آب و هوایی که توسط موسسه بازرگانی و مطالعات مالیاتی گرامان واتشل منتشر شده، معیار جامع‌تری را برای ارزیابی و تحلیل نتایج مقایسه کشورها مانند روند انتشار گازهای گلخانه‌ای و عملکرد سیاست‌های مربوطه را نشان می‌دهد.

جدول شماره 6-1: رتبه‌بندی کشورهای برتر بر اساس شاخص‌های رهبری و تغییرات آب و هوایی

سال 2016سال 2010
رتبهکشورامتیازرتبهکشورامتیاز
1آلمان99.991ایتیوپی87.51
2ایالات متحده­98.672کامبوج84.78
3فرانسه96.913زامبیا84.04
4دانمارک94.434نیجریه82.95
5سوئد94.225موزامبیک82.90
6نروژ90.886کاستاریکا81.76
7هلتد86.657غنا79.19
8چین86.048سنگال77.10
9کانادا80.759سوئد77.01
10کاستاریکا80.2310رواندا76.79
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition)

شکل شماره 1 تغییرات شاخص‌های جهانی برخی از کشورهای منتخب بین سال‌های 2016-2014 در زمینه‌ی سرانه تولید ناخالص داخلی را نشان می‌دهد.

تغییرات شاخص‌های جهانی در زمینه سرانه تولید
شکل شماره 1: نمودار درصد تغییرات سرانه تولید ناخالص داخلی
(ارقام برحسب درصد)
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition)

شاخص کارآمدی منابع در اقتصاد سبز:

کارآمدی منابع:

نرخ بازیافت در هر کشور به عنوان برآورد برای بهره‌وری منابع ملی و پیشرفت به سمت یک اقتصاد چرخشی استفاده می‌شود. داده‌های این بخش از اطلاعات مندرج در سامانه اطلس زباله قابل دسترس است و توسط داده‌های منطقه‌ای ارایه شده توسط سازماناکو منا تکمیل شده است.

جدول شماره 7-1: رتبه‌بندی کشورهای برتر بر اساس شاخص‌های کارآمدی

سال 2016سال 2010
رتبهکشورامتیازرتبهکشورامتیاز
1آلمان99.971آلمان89.23
2دانمارک99.912فنلاند87.99
3بریتانیا98.393دانمارک85.41
4ایالات متحده­97.544سوئد85.37
5سوئد91.765ژاپن79.31
6چین91.596کانادا77.83
7کانادا86.377ایالات متحده­75.34
8فنلاند83.338ایرلند73.92
9ژاپن81.399هلند72.14
10نروژ80.1410نروژ70.79
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition)

جدول 8-1 رتبه‌بندی کشورهای برتر بر اساس شاخص‌های کارآمدی

سال 2016سال 2010
رتبهکشورامتیازرتبهکشورامتیاز
1ایالات متحده­98.391اسلوواکی77.44
2نیوزلند95.762سوییس73.43
3استرالیا95.533پرتغال71.66
4سوئد94.154کروواسی70.13
5آلمان92.695موناکو70.12
6دانمارک92.136فرانسه69.25
7نروژ91.677استرالیا69.23
8ژاپن90.528یونان66.73
9کاستاریکا87.259لوکزامبورگ66.72
10کانادا83.3610امارات66.21
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition)

جدول شماره 9-1: رتبه‌بندی کشورهای برتر بر اساس شاخص‌های کارآمدی

سال 2016سال 2010
رتبهکشورامتیازرتبهکشورامتیاز
1آلمان98.311سوئد88.3
2سوئد94.482فنلاند77.55
3نروژ93.133نروژ74.69
4کانادا91.894استرالیا74.04
5ژاپن91.425ایسلند73.72
6دانمارک88.926آلمان72.05
7ایالات متحده­84.27سوییس71.57
8بریتانیا83.688دانمارک70.12
9هلند83.219تایوان69.79
10فنلاند79.6110کانادا66.98
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition)

10 کشور برتر به لحاظ سرمایه گذاری در اقتصاد سبز

همان‌طور که در جدول زیر مشخص است ایالات متحده آمریکا به‌عنوان یکی از بزرگترین اقتصادهای دنیا بین سال‌های 2010 تا 2016 خود را به جمع 10 کشور برتر در این زمینه رسانده است. در سال 2016 آمریکا جایگاه هفتم شاخص سرمایه گذاری در اقتصاد سبز را به خود اختصاص داده است. رتبه‌ای که کسب آن برای اقتصاد بزرگی چون آمریکا نیازمند صرف هزینه بسیار سنگین است. از جمله فاکتورهای مهم در این زمینه کاهش وابستگی اقتصاد پویا و در حال رقابت کشور به سوخت های فسیلی و جایگزین کردن منابع تجدیدپذیر در فرآیندهای تولیدی است.
این حرکت و گذار به سمت سرمایه‌گذاری در زمینه اقتصاد سبز، مسیر توسعه پایدار اقتصادهای بزرگ نظیر ایالات متحده یا آلمان (قوی‌ترین اقتصاد اروپا) را با رنگ سبز نمایش می‌دهد!

جدول شماره 10-1: رتبه‌بندی کشورهای برتر شاخص‌‌های بازار و سرمایه‌گذاری

سال 2016سال 2010
رتبهکشورامتیازرتبهکشورامتیاز
1آلمان98.311سوئد88.3
2سوئد94.482فنلاند77.55
3نروژ93.133نروژ74.69
4کانادا91.894استرالیا74.04
5ژاپن91.425ایسلند73.72
6دانمارک88.926آلمان72.05
7ایالات متحده­84.27سوییس71.57
8بریتانیا83.688دانمارک           70.12
9هلند83.219تایوان69.79
10فنلاند79.6110کانادا66.98
(R: The Global Green Economy Index (GGEI 2016) 5th Edition)

مصرف انرژی و رشد اقتصادی

انرژی، به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل تولید و هم چنین به عنوان یکی از ضروری ترین محصولات نهایی، جایگاه ویژه‌ایی در رشد و توسعه اقتصادی کشورها دارد.

مصرف انرژی و رشد اقتصادی

از سویی، با توجه به گستردگی منابع انرژی و هم چنین تاثیرات سوء مصرف انرژی بر آلودگی هوا و تغییرات آب و هوایی، برنامه‌ریزی برای مصرف انرژی اهمیت فراوان داشته و باید با دقت بسیار انجام گیرد. با توجه به ارتباط نزدیک بین مصرف انرژی و رشد اقتصادی در ایران، تعیین کم و کیف رابطه‌ی بین این دو متغیر در تبیین ادبیات اقتصادی، حاکی از وجود ارتباط قوی بین سطح فعالیت‌های اقتصادی (رشد اقتصادی) و مصرف انرژی است.

زیرا انرژی به عنوان نیروی محرکه بیش‌تر فعالیت‌های تولیدی و خدماتی است و جایگاه خاصی در رشد و توسعه اقتصادی دارد. اقتصاددانان اکولوژیک همانند نایر و آیرس (1984) معتقدند که در مدل بیوفیزیکی رشد، انرژی، تنها و مهم‌ترین عامل رشد است، به طوری که از نظر آن‌ها، نیروی کار و سرمایه، عامل‌های واسطه‌یی هستند که برای استفاده به انرژی نیاز دارند.

به دلیل محدودیت و مرغوبیت انرژی‌های فسیلی و مشکلات زیست محیطی استفاده از منابع جدید انرژی به جای منابع فسیلی، بسیار الزامی است. در آینده، سامانه‌های جدید انرژی باید متکی به تغییرات ساختاری و بنیادی باشند که در آن منابع انرژی بدون دی‌اکسیدکربن، مانند انرژی‌های خورشیدی، بادی، زمین‌گرمایی و کربن ‌خنثی مانند انرژی بیوماس مورد استفاده قرار می‌گیرند.

مصرف انرژی و رشد اقتصادی

بی تردید انرژی‌های تجدیدپذیر با توجه به سادگی فنآوری‌ در مقابل فنآوری انرژی هسته‌ایی و نیز به دلیل عدم ایجاد مشکلاتی نظیر زباله‌های اتمی، نقش مهمی در سامانه‌های جدید انرژی دارند. مصرف بی‌رویه انرژی، به ویژه سوخت‌های فسیلی، برای تحقق هدف‌های رشد اقتصادی و علاوه بر آن ضعف کارآمدی در مصرف، سبب افزایش آلودگی محیط ‌زیست می‌شود.


مایر و کنت، ارتباط بین مصرف انرژی و تخریب محیط زیست را به این صورت بیان می‌کنند که “پس از انقلاب صنعتی و به ویژه در دهه‌های اخیر، با استفاده بیش‌تر از انرژی‌های فسیلی، متوسط بهره‌وری عامل‌های تولید افزایش یافته است و به همین دلیل استفاده از انرژی از طریق تاثیرات آلوده‌کننده‌ی خود، سبب تخریب محیط زیست شده است.

از این رو، بخش انرژی بیش‌ترین سهم را در مسایل تغییر شرایط محیط زیست دارد، به این دلیل سیاست انرژی و محیط زیست، ارتباط تنگاتنگی با یک دیگر دارند”. دیدگاه اغلب اقتصاددانان نئوکلاسیک ، مانند برندت و دنیسون، مخالف اقتصاددانان اکولوژیک است.

آن‌ها معتقدند که انرژی از طریق تاثیری که بر نیروی‌ کار و سرمایه دارند، به طور غیر‌مستقیم بر رشد ‌‌اقتصادی موثر است و به طور مستقیم اثری بر رشد ‌اقتصادی ندارد. اغلب اقتصاددانان نئوکلاسیک بر یک اصل معتقدند که انرژی، نقش کوچکی در تولید اقتصادی دارد و یک نهاده‌ی واسطه‌ایی است و عامل‌های اساسی تولید تنها نیروی‌کار، سرمایه و زمین هستند.

در ادامه، مهم‌ترین خطرات و آسیب‌های زیست محیطی مصرف سوخت‌های فسیلی به اختصار ارایه می‌شود:

1- گرم شدن کره‌ زمین

مصرف سوخت‌های فسیلی سبب انتشار دی‌اکسید‌کربن و سایر گازهای گلخانه‌ایی می‌شود. تجمع و افزایش بیش از حد این گازها در جو زمین، سبب ایجاد لایه‌ی ضخیمی از گاز می‌شود که همانند پوشش پلاستیکی گلخانه‌ها، از بازگشت حرارت مازاد حاصل از تابش نور خورشید به زمین از فضا جلوگیری می‌کند و گرما را در نزدیکی سطح زمین نگاه می‌دارد و همانند گلخانه سبب گرم شدن هوای زمین می‌شوند.

 گرم شدن کره‌ی زمین

در اثر بروز این پدیده‌ی زیست محیطی، بنا به تخمین دانشمندان، دمای کره‌ زمین در طی قرن حاضر بین 0.8 الی 3.5 درجه سیلیسیوس افزایش داشته است. بروز تغییرات گسترده‌ی آب و هوایی در مناطق مختلف زمین و بروز وقایعی مانند خشکسالی یا ترسالی، سیل و طوفان‌های شدید را به همراه خواهد داشت.

از سوی دیگر افزایش سرعت ذوب یخ‌های قطبی، سبب بالا آمدن آب دریاها و اقیانوس‌ها و به زیر آب رفتن بسیاری از مناطق ساحلی خواهد شد.

2 – آلودگی هوا و باران‌های اسیدی

باران‌های اسیدی یکی از اشکال آلودگی هوا محسوب می‌شوند. گازهای دی‌اکسید‌کربن و اکسید ‌نیتروژن حاصل از مصرف سوخت‌های فسیلی در هوا با بخار آب موجود ترکیب شده و اسید کربنیک، اسید سولفوریک و اسید نیتریک تشکیل می‌شود که به همراه ابرها بر فراز گستره وسیعی از زمین حرکت کرده و هنگام تبدیل ابرها به باران، این اسیدها به سطح زمین برگشته و سبب تخریب جنگل‌ها، پوشش گیاهی، ساختمان‌ها و نیز آلودگی منابع آبی می‌شوند.

آلودگی هوا و باران اسیدی

آلودگی هوا و باران‌های اسیدی چه تاثیراتی بر زندگی انسان و محیط زیست دارد؟

  • تاثیر بر سلامتی انسان‌ها، ایجاد تنگی نفس، برونشیت، التهاب ریه، آنفلوآنزا و سرماخوردگی.
  • تغییرات اکوسیستم آبی که سبب از بین رفتن زندگی گیاهی و جانوری در دریاها و دریاچه‌ها می‌شود.
  • تأثیر بر گیاهان و جنگل‌ها: مانند ریختن برگ‌ها، تخریب ریشه گیاهان، کاهش روند رشد، تقلیل میزان محصول دهی، کم شدن قدرت حیات.
  • کاهش میزان حاصلخیزی خاک و حتی ممکن است سبب ورود مواد سمی به خاک‌ها و منابع آب شوند.
  • از بین رفتن بناها و آثار تاریخی به خصوص در ساختمان‌هایی که از سنگ مرمر یا آهک ساخته شده باشند .

نویسندگان
سید حسین سجادی فر ، پژوهشگر اقتصاد آب و محیط زیست
محمد داودآبادی ، کارشناس آب و فاضلاب

بدون دیدگاه on گزارش جهانی شاخص‌های اقتصاد سبز | 2010-2016

یک دیدگاه بنویسید